Bao bì tiếp xúc thực phẩm cần lưu ý gì

Ly đựng đồ uống, tô đựng món nước, túi hút chân không hay màng bọc đều tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm trong nhiều giờ, có khi nhiều tháng. Trong thời gian đó, một số chất từ vật liệu bao bì có thể thôi nhiễm sang thực phẩm, nhất là khi gặp nhiệt độ cao, dầu mỡ hoặc môi trường có tính axit. Vì vậy bao bì tiếp xúc thực phẩm được quản lý chặt hơn so với thùng carton vận chuyển bên ngoài. Bài viết tóm tắt các văn bản pháp lý, tiêu chuẩn hệ thống thường được đối tác yêu cầu và những câu hỏi bộ phận mua hàng nên đặt ra cho nhà cung cấp.

Phân biệt tiếp xúc trực tiếp và gián tiếp

Bao bì tiếp xúc trực tiếp là lớp chạm vào thực phẩm: lòng ly giấy, lớp tráng bên trong tô giấy, túi PA/PE hút chân không đựng thịt cá. Bao bì gián tiếp là lớp bên ngoài như thùng carton chứa các gói đã đóng kín. Cách phân biệt này quyết định văn bản nào áp dụng và hồ sơ nào cần yêu cầu. Thùng carton vận chuyển vẫn cần sạch, khô và chắc chắn, nhưng yêu cầu về thôi nhiễm tập trung vào lớp tiếp xúc trực tiếp. Một số nhà sản xuất thùng còn dùng giấy chống ẩm làm lớp mặt trong cho hàng thực phẩm, điện tử để giảm tác động của độ ẩm.

Quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc tại Việt Nam

QCVN 12-1:2011/BYT cho bao bì nhựa tổng hợp

Bộ Y tế ban hành QCVN 12-1:2011/BYT ngày 30/08/2011 kèm Thông tư 34/2011/TT-BYT. Quy chuẩn quy định yêu cầu kỹ thuật và quản lý về vệ sinh an toàn đối với bao bì, dụng cụ bằng nhựa tổng hợp tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Đối tượng áp dụng gồm tổ chức, cá nhân nhập khẩu, sản xuất, buôn bán và sử dụng các sản phẩm này, cùng cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức, cá nhân liên quan.

Yêu cầu kỹ thuật gồm hai nhóm phép thử. Nhóm thử vật liệu giới hạn hàm lượng chì và cadmi trong nhựa, mỗi chỉ tiêu tối đa 100 µg/g. Nhóm thử thôi nhiễm ngâm mẫu trong dung dịch mô phỏng như nước hoặc acid acetic 4% ở nhiệt độ và thời gian quy định, rồi đo lượng chất đi vào dung dịch. Ngoài yêu cầu chung, quy chuẩn có yêu cầu riêng cho từng nhóm nhựa, ví dụ nhựa phenol, melamin và ure, nhựa formaldehyd hay PVC.

Trách nhiệm công bố hợp quy

Theo quy chuẩn, tổ chức, cá nhân nhập khẩu, sản xuất bao bì, dụng cụ nhựa phải công bố hợp quy, đăng ký bản công bố tại Cục An toàn vệ sinh thực phẩm (nay là Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế) và bảo đảm chất lượng đúng nội dung đã công bố. Sản phẩm chỉ được nhập khẩu, sản xuất, buôn bán và sử dụng sau khi hoàn tất đăng ký bản công bố hợp quy. Đây là hồ sơ đầu tiên doanh nghiệp thực phẩm nên yêu cầu khi mua ly nhựa, hộp nhựa, màng hay túi nhựa đựng thực phẩm.

Quy chuẩn được ban hành từ năm 2011, nên trước khi áp dụng cho một hợp đồng mới, doanh nghiệp nên tra cứu văn bản sửa đổi, thay thế mới nhất trên cổng thông tin của Bộ Y tế hoặc cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật quốc gia.

Tiêu chuẩn hệ thống thường được đối tác yêu cầu

Bên cạnh quy chuẩn bắt buộc, các chuỗi bán lẻ và nhà máy thực phẩm xuất khẩu thường yêu cầu nhà cung cấp bao bì có hệ thống quản lý an toàn thực phẩm được chứng nhận. Các tiêu chuẩn dưới đây đều là tự nguyện; giá trị của chứng nhận nằm ở phạm vi và thời hạn hiệu lực ghi trên chứng chỉ.

FSSC 22000 xây dựng trên ISO 22000, tích hợp các nguyên tắc HACCP của Codex và bộ chương trình tiên quyết riêng cho ngành sản xuất bao bì. Với nhóm sản xuất bao bì, chương trình còn yêu cầu tổ chức đặt ra tiêu chí khi sử dụng vật liệu bao bì tái chế. BRCGS Packaging Materials được công bố lần đầu năm 2001 và hiện được hơn 6.000 cơ sở tại hơn 90 quốc gia sử dụng; phiên bản 7 nhấn mạnh văn hóa an toàn, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát quá trình.

Bao bì giấy tiếp xúc thực phẩm

Nhiều sản phẩm bằng giấy thực chất là vật liệu ghép. Tô giấy kraft 750 ml đựng món nước thường gồm giấy kraft, giấy cupstock và một lớp tráng PE; nhà bán công bố sản phẩm không chứa BPA. Ly giấy dùng cho đồ uống nóng, lạnh cũng có lớp tráng để chống thấm. Vì lớp tráng là nhựa và là lớp chạm vào thực phẩm, doanh nghiệp nên hỏi hồ sơ thử nghiệm của chính lớp này, không chỉ thông tin về giấy. Hộp bã mía là một lựa chọn khác cho hộp cơm, hộp burger, nhưng cũng cần được kiểm tra phù hợp với nhiệt độ và loại món ăn.

Checklist khi chọn nhà cung cấp

1. Xác định bao bì tiếp xúc trực tiếp hay gián tiếp với thực phẩm, ghi rõ trong yêu cầu báo giá.
2. Với bao bì nhựa tổng hợp, yêu cầu bản công bố hợp quy theo QCVN 12-1:2011/BYT và phiếu kết quả thử nghiệm còn hiệu lực.
3. Đối chiếu điều kiện sử dụng thật (nóng, lạnh, dầu mỡ, món có tính axit) với điều kiện thử thôi nhiễm trong phiếu kết quả.
4. Hỏi chứng nhận hệ thống (ISO 22000, FSSC 22000, BRCGS Packaging Materials) và kiểm tra phạm vi chứng nhận có bao gồm đúng nhóm sản phẩm bạn mua.
5. Hỏi chính sách sử dụng vật liệu tái chế cho lớp tiếp xúc trực tiếp.
6. Yêu cầu mã lô trên kiện hàng để truy xuất khi có sự cố.

Với bất kỳ nhà cung cấp nào, kể cả S-Paper Corporate, hồ sơ nên được cung cấp theo đúng mã sản phẩm và lô hàng thay vì một bộ giấy tờ chung cho cả nhà máy. Danh mục bao bì thực phẩm liệt kê quy cách tham khảo của tô giấy kraft 750 ml, túi PA/PE hút chân không và hộp bã mía 600 ml để bộ phận mua hàng đối chiếu.

Câu hỏi thường gặp

Thùng carton chứa thực phẩm đã đóng gói cần lưu ý gì?

Phạm vi của QCVN 12-1:2011/BYT là bao bì, dụng cụ bằng nhựa tổng hợp tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Thùng carton bên ngoài các gói đã đóng kín không chạm vào thực phẩm, nên trọng tâm kiểm soát là độ sạch, độ khô và khả năng chịu lực. Nếu đối tác có yêu cầu riêng cho bao bì ngoài, hãy làm rõ trong hợp đồng.

Chứng nhận ISO 22000 có thay thế công bố hợp quy không?

Không. Chứng nhận hệ thống quản lý là tự nguyện và đánh giá cách tổ chức kiểm soát mối nguy, còn công bố hợp quy là nghĩa vụ đối với sản phẩm thuộc phạm vi quy chuẩn kỹ thuật. Hai loại hồ sơ bổ sung cho nhau và nên được kiểm tra song song.

Nguồn tham khảo

• QCVN 12-1:2011/BYT, Bộ Y tế: văn bản trên thuvienphapluat.vn và nifc.gov.vn (phạm vi, giới hạn chì, cadmi, trách nhiệm công bố hợp quy).
• Thông tư 34/2011/TT-BYT, Bộ Y tế (luatvietnam.vn); thông báo ban hành trên vfa.gov.vn.
• isocert.org.vn: hợp quy bao bì, dụng cụ bằng nhựa tổng hợp tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.
• ISO 22000:2018, Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (webstore.ansi.org, iso-library.com).
• fssc.com: FSSC 22000 cho sản xuất bao bì và tài liệu thay đổi chính của phiên bản 7.
• BRCGS Packaging Materials Issue 7: thông tin công bố và chuyển đổi (brcgs.com và các trang tổng hợp).
• kingpack.com.vn: tô giấy kraft 750 ml gồm kraft, cupstock và 1 lớp PE.
• lefobox.vn: lớp mặt trong bằng giấy chống ẩm cho ngành thực phẩm, điện tử; ecoeshop.vn: ly giấy, hộp bã mía.