Xu hướng bao bì giấy thay nhựa: cơ hội và giới hạn

Túi giấy kraft thay túi nilon, giấy tổ ong thay xốp hơi, hộp bã mía thay hộp xốp: xu hướng chuyển sang bao bì giấy đã xuất hiện ở hầu hết các khâu đóng gói. Động lực đến từ nhiều phía: quy định về trách nhiệm tái chế của nhà sản xuất, yêu cầu của đối tác bán lẻ và mong muốn xây dựng hình ảnh thương hiệu bền vững. Tuy nhiên, giấy không phải lúc nào cũng thay thế được nhựa, và một quyết định chuyển đổi vội vàng có thể làm tăng hàng hỏng hoặc chi phí. Bài viết phân tích các phương án phổ biến, giới hạn kỹ thuật và lộ trình chuyển đổi có kiểm soát.

Động lực từ cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất

Nghị định 08/2022/NĐ-CP của Chính phủ đưa vào cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, thường gọi là EPR. Theo các bản tóm tắt của cơ quan và trang chuyên ngành môi trường, nhà sản xuất, nhập khẩu có trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì do mình đưa ra thị trường theo tỷ lệ và quy cách tái chế bắt buộc, hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để hỗ trợ tái chế. Trách nhiệm tái chế đối với bao bì thương phẩm áp dụng từ ngày 01/01/2024, và tỷ lệ bắt buộc được điều chỉnh ba năm một lần theo hướng tăng dần.

Nghĩa vụ này áp dụng cho cả bao bì giấy lẫn bao bì nhựa, nên việc đổi vật liệu không xóa bỏ trách nhiệm tái chế mà thay đổi cách thực hiện. Khi lập kế hoạch, doanh nghiệp nên đối chiếu tỷ lệ và quy cách tái chế cụ thể của từng nhóm bao bì trong văn bản gốc, đồng thời tính đến khả năng thu gom thực tế của vật liệu mới.

Các phương án giấy thay nhựa phổ biến

Giấy tổ ong trong đóng gói thương mại điện tử

Giấy tổ ong được làm từ giấy kraft, có cấu trúc lưới lục giác khi kéo giãn ra. Các nhà bán công bố khả năng chống sốc đa chiều, không bị vỡ khi bị cắt và có thể thay túi khí trong phần lớn ứng dụng. Cuộn phổ biến có khổ 30 cm, dài 25 m. Khi chuyển từ xốp hơi sang giấy tổ ong, nên đóng gói thử với hàng thật để xác định lượng giấy cần dùng cho mỗi đơn và kiểm tra hàng sau một chặng vận chuyển thực tế.

Túi giấy kraft thay túi nilon

Túi kraft có nhiều định lượng. Loại mỏng khoảng 50 – 70 gsm không quai thường dùng cho bánh mì, đồ ăn nhẹ; loại 100 gsm và 120 gsm có quai dùng cho quần áo, mỹ phẩm, phụ kiện và quà tặng. Định lượng càng cao, túi càng cứng và chịu tải tốt hơn; một nhà cung cấp công bố túi 120 gsm quai xoắn chịu được khoảng 5 kg. Khi chọn, nên thử với sản phẩm thật để kiểm tra kích thước đáy, chiều cao và tải trọng trước khi đặt số lượng lớn.

Giới hạn kỹ thuật cần biết

Giấy là vật liệu hút ẩm. Các nhà máy thùng carton kiểm soát độ ẩm của thành phẩm để tránh biến dạng và giảm độ bền, còn nhà sản xuất nẹp góc giấy cho biết độ ẩm của môi trường sản xuất, bảo quản và sử dụng đều ảnh hưởng đến độ bền nén. Với hàng có nước hoặc dầu, giấy thường phải ghép thêm lớp PE. Với cà phê và thực phẩm cần giữ mùi, túi kraft cần ghép màng bạc hoặc PE bên trong vì kraft một lớp không đủ chống ẩm. Khi đó bao bì trở thành vật liệu ghép, và khả năng tái chế cần được đánh giá riêng thay vì mặc định như giấy đơn.

Một giới hạn khác là chi phí. Giá vật liệu giấy và nhựa được niêm yết theo đơn vị khác nhau như cuộn, kg hay cái, nên so sánh công bằng cần quy về chi phí trên mỗi đơn hàng hoặc mỗi kiện hàng, bao gồm cả hàng hỏng phát sinh. Có hạng mục đổi sang giấy làm tổng chi phí giảm, có hạng mục làm chi phí tăng; chỉ số liệu thử nghiệm của chính doanh nghiệp mới trả lời được câu hỏi này.

Chứng nhận FSC và tuyên bố môi trường

FSC (Forest Stewardship Council) là tổ chức xây dựng tiêu chuẩn về quản lý rừng có trách nhiệm. Tiêu chuẩn FSC-STD-40-004 về chuỗi hành trình sản phẩm xác nhận nguyên liệu gỗ, giấy có chứng nhận được theo dõi xuyên suốt chuỗi cung ứng; phiên bản V3-1 đang được áp dụng và FSC đã đưa phiên bản V4-0 ra lấy ý kiến dưới dạng dự thảo. Doanh nghiệp chỉ được dùng nhãn FSC trên bao bì khi đơn vị sản xuất có chứng nhận còn hiệu lực và sản phẩm nằm trong phạm vi chứng nhận.

Các tuyên bố chung chung như thân thiện môi trường hay phân hủy sinh học cần có căn cứ cụ thể. Cách an toàn là ghi đúng tên vật liệu, cấu tạo các lớp nếu là vật liệu ghép, và mã chứng nhận khi đã đạt chứng nhận. Bộ phận mua hàng cũng nên yêu cầu nhà cung cấp gửi bản sao chứng chỉ để kiểm tra phạm vi và thời hạn.

Lộ trình chuyển đổi có kiểm soát

1. Kiểm kê bao bì đang dùng theo chức năng: chứa đựng, chèn lót, mang xách, bảo vệ kiện hàng.
2. Ưu tiên thay ở hạng mục ít yêu cầu chống ẩm, chống thấm như vật liệu chèn lót và túi mang hàng.
3. Thử nghiệm mẫu trên tuyến vận chuyển thật, ghi nhận tỷ lệ hàng hỏng trước và sau khi đổi.
4. Quy đổi chi phí về mỗi đơn hàng để so sánh, không chỉ so giá mỗi cuộn hoặc mỗi kg.
5. Cập nhật thông tin vật liệu trên nhãn, hồ sơ EPR và tài liệu bán hàng sau khi chốt phương án.

Các sản phẩm thay thế nêu trên có trong danh mục túi giấy và khay, giấy chèn và vật tư chèn lót, ví dụ giấy tổ ong kraft khổ 30 cm, túi giấy kraft quai xoắn 120 gsm và khay giấy định hình đựng trứng.

Nguồn tham khảo

• Nghị định 08/2022/NĐ-CP, Chính phủ: tóm tắt cơ chế EPR trên cem.gov.vn, congnghiepmoitruong.vn, moitruongachau.com và encomon.vn.
• FSC-STD-40-004 V3-1 (fsc.org) và dự thảo V4-0 (connect.fsc.org), Forest Stewardship Council.
• baobibaan.vn và magix.vn: giấy tổ ong kraft, cuộn 30 cm x 25 m, khả năng chống sốc và chịu ẩm.
• saigonefp.com: túi giấy kraft 120 gsm chịu tải khoảng 5 kg; rvc.vn: túi kraft shopping 100 gsm.
• kingpack.com.vn: tô giấy kraft tráng PE; ecoeshop.vn: ly giấy, hộp bã mía.
• techpervn.com: khay giấy định hình đựng trứng; bina.com.vn: độ ẩm và độ bền nén của nẹp góc giấy.
• inthungcarton.com.vn: kiểm soát độ ẩm thùng carton; tóm tắt tìm kiếm về túi kraft cà phê ghép màng (một nguồn).